Hội thảo về Hồ Gươm tháng 9/2014

KHU VỰC HỒ GƯƠM VÀ VẤN ĐỀ TỔ CHỨC
KHU VỰC ĐI BỘ CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI

 KS. Tô Anh Tuấn – Phó chủ tịch Thường trực Hội QHPT Đô thị TP Hà Nội,
UV Đoàn Chủ tịch Hội Quy hoạch PTĐT Việt nam

Khu vực Hồ gươm – trung tâm truyền thống của Thủ đô Hà nội thường xuyên nhận được sự quan tâm của nhà nước, thành phố và đông đảo nhân dân thủ đô và cả nước, trong đó có giới chuyên môn về quy hoạch, kiến trúc, văn hóa, lịch sử, … Trong những năm qua, đã nhiều lần ý tưởng và phương án tổ chức khu vực Hồ Gươm thành khu vực đi bộ của Thủ đô được nêu ra và thu hút sự quan tâm, thảo luận của dư luận xã hội. Để góp phần làm rõ một số khía cạnh của chủ đề này, xin đóng góp thêm một số ý kiến về các vấn đề liên quan:

1. Một số kiểu tổ chức khu đi bộ thường gặp ở các nước:

• Xét theo thời gian: khu đi bộ thường xuyên và khu đi bộ định kỳ (buổi tối, cuối tuần, một số ngày trong tuần…)
• Xét theo tổ chức giao thông: khu đi bộ hoàn toàn và khu đi bộ không hoàn toàn (cho phép xe đạp, xe chở khách chạy điện đi chung … hoặc một vài tuyến giao thông cắt ngang được xử lý bằng hầm hoặc cầu đi bộ …)
• Xét theo tính chất: khu đi bộ tham quan (gắn với tổ hợp di tích hoặc công trình có giá trị ), khu đi bộ mua sắm và giải trí, khu đi bộ hỗn hợp …

2. Một số yếu cầu đối với khu đi bộ:

Yêu cầu chung đối với khu đi bộ là phải hấp dẫn, thu hút được nhiều người. Yêu cầu này có thể đạt được bằng nhiều cách khác nhau:

• Đậm đặc các di tích có giá trị cao.
• Tập trung các công trình đặc sắc, không gian, cảnh quan cuốn hút và được tổ chức khai thác, hoạt động hấp dẫn.
• Có các hoạt động thương mại, dịch vụ tập trung cao, đa dạng, phù hợp với sở thích của nhiều đối tượng.
• Kết nối giao thông thuận lợi với các khu vực khác của thành phố.

Mỗi khu vực đi bộ có thể có một vài trong số các yếu tố hấp dẫn trên.

Bên cạnh đó, khu vực đi bộ cũng không thích hợp đối với các công trình, khuôn viên sử dụng riêng (cơ quan nhà nước, trụ sở văn phòng, bệnh viện, trường học, …) ít thuận lợi đối với nhà ở.

Việc lựa chọn khu vực đi bộ cần tránh ảnh hưởng tới các trục giao thông lớn, các công trình đặc biệt quan trọng.

Quy mô của khu vực đi bộ cần đủ để du khách tham quan, mua sắm trong một vài giờ thú vị.

3. Một số đặc điểm của khu vực Hồ Gươm hiện nay:

• Là khu vực trung tâm truyền thống , đa chức năng của thành phố, đã từ lâu trở thành hình ảnh đặc trưng hàng đầu của Hà nội.
• Hồ Gươm và khuôn viên vườn hoa, cây xanh xung quanh tạo nên cảnh quan đẹp và môi trường khá trong lành gắn với truyền thuyết nổi tiếng về tên hồ và nhiều sự tích khác.
• Có khá nhiều di tích lịch sử – văn hóa (Đền Bà Kiệu, Đình Nam Hương và tượng Vua Lê, tháp Hòa Phong, chùa Vũ Thạch …) trong đó nổi bật là đền Ngọc Sơn – Tháp Bút, đài nghiên. Một số công trình văn hóa (công viên Lý Thái Tổ, nhà văn hóa thông tin Tràng tiền, Nhà hát múa rối Thăng Long …)
• Một số đoạn phố tập trung khá nhiều cửa hàng , cửa hiệu buôn bán và dịch vụ (phố Hàng Khay và Tràng Tiền Plaza, đoạn phía nam của phố Lê Thái Tổ, đoạn phía bắc của phố Đinh Tiên Hoàng … ) tuy nhiên chủng loại và chất lượng hàng hóa, dịch vụ chưa thật hấp dẫn, tỷ trọng không gian và hoạt động đối với khu vực chưa cao.
• Không gian đô thị xung quanh hồ tương đối hoàn chỉnh, về cơ bản còn bảo tồn được không gian thấp tầng với phong cách kiến trúc – đô thị gợi nhớ thời kỳ đầu của thế kỷ 20.
• Khu vực được kết nối giao thông tốt với các khu vực khác thành phố. Tuy nhiên trong tình trạng chung của thành phố là vận tải hành khách công cộng còn chiếm tỷ lệ thấp, phương tiện cá nhân là chủ yếu thì khả năng tiếp cận thuận tiện để tham gia các hoạt động trong khu vực cho số đông du khách còn hạn chế. Nhược điểm này có thể từng bước được giảm thiểu, nhất là khi tuyến đường sắt đô thị số 2 (đi ngầm qua khu vực Hồ Gươm và có ga trên đường Đinh Tiên Hoàng) đi vào hoạt động cùng với một số tuyến đường sắt đô thị khác.
• Kề cận với khu vực Hồ Gươm còn có các khu vực khác có điều kiện tiềm năng để tổ chức thành khu vực đi bộ như khu phố cổ (một phần), phố Tràng Tiền.
• Xung quanh Hồ Gươm hiện là các tuyến giao thông khá quan trọng của thành phố, đặc biệt là tuyến phố Đinh Tiên Hoàng.
• Trong khu vực có khá nhiều các cơ quan, công trình sử dụng riêng: trụ sở UBND Thành phố, Công ty Điện lực Hà nội, Sở Văn hóa – thể thao – du lịch, báo Nhân dân, báo Hà nội mới … hoặc ít thích hợp với khu vực đi bộ: Bưu điện Hà nội, tòa nhà Bảo việt … Các công trình này chiếm phần lớn diện mặt đường xung quanh hồ.

4. Một số nhận xét chung:

• Khu vực Hồ Gươm có một số yếu tố thuận lợi tiềm năng để tổ chức thành khu vực đi bộ, tuy nhiên mức độ thuận lợi chưa cao nên chưa phải là các yếu tố chủ đạo của khu vực. Bên cạnh đó, các yếu tố không thuận lợi còn có nhiều, chiếm tỷ trọng lớn.
• Vì vậy nếu chủ trương tổ chức khu vực này thành khu đi bộ, nhất là khu đi bộ thường xuyên thì sẽ còn rất nhiều việc cần làm mà trước hết là xác định chủ trương và lập quy hoạch, trên cơ sở đó có lộ trình kế hoạch thực hiện từng bước với thời gian đủ dài để chuyển đổi tính chất, không gian và hoạt động của khu vực theo định hướng quy hoạch đã lập. Tuy vậy, vấn đề lớn nhất đặt ra là một chủ trương như vậy có là hợp lý ?
• Khu vực Hồ Gươm, cho tới nay vẫn là khu trung tâm truyền thống, đa chức năng, hấp dẫn, sầm uất và sôi động của Thành phố. Mặc dù còn nhiều vấn đề cần giải quyết và hoàn thiện, đây là những yếu tố nổi bật, là thế mạnh tạo nên giá trị cao của trung tâm thành phố. Bất cứ phương án chuyển đổi nào (thành khu vực đi bộ hay một khu chức năng nào khác) đều phải duy trì và phát huy các giá trị ưu việt đã có của khu vực. Mọi phương án mà kết quả làm suy giảm các giá trị đã có , làm cho khu vực kém hấp dẫn và sôi động hơn đều là thất bại và thất bại đối với khu trung tâm thành phố sẽ là một thất bại hết sức đắt giá.
• Vị thế trung tâm truyền thống hình thành qua các giá trị văn hóa – lịch sử hàng trăm năm và đến nay vẫn cuốn hút, sôi động là vị thế độc tôn của khu vực Hồ Gươm, vô cùng quý giá và cần được bảo tồn, phát huy lâu dài.
• Các khu đi bộ nhất là khu đi bộ thường xuyên là một loại khu chức năng chuyên biệt và khá thú vị của nhiều thành phố, có thành phố có tới vài khu vực đi bộ. Tuy nhiên, không phải thành phố nào cũng có khu đi bộ và các khu đi bộ đã được tổ chức không phải tất cả đều thành công.Mặt khác, các khu đi bộ có thể lựa chọn tổ chức ở nhiều vị trí khác nhau, kể cả trong các khu trung tâm mới, khu đô thị mới. Đối với Hà nội cũng vậy, khu đi bộ có thể xem xét tổ chức ở một số vị trí khác nhau, có thể là một phần khu phố cổ (đang thí điểm), hay phố Tràng tiền (là phương án đã từng được đề xuất, nghiên cứu) và kể cả trong các khu trung tâm mới.
• Vị trí độc tôn của khu vực Hồ Gươm đối với Hà nội là vô giá. Các phương án tôn tạo, phát triển khu vực này cần dựa trên chức năng và các giá trị đã có để bổ xung và phát huy. Trong đó tổ chức đi bộ chỉ nên xem xét, cân nhắc như một phương án tổ chức hoạt động thêm đa dạng vào những khoảng thời gian thích hợp (cuối tuần, tối cuối tuần, …) sau khi đã đánh giá cẩn trọng về hiệu quả và khi đã có sự chuẩn bị kỹ càng, đủ điều kiện.
• Vai trò, vị trí, chức năng của khu vực Hồ Gươm đã được xác định trong nhiều quy hoạch của Hà nội. Tuy vậy, các quy hoạch đôi khi cũng được điều chỉnh, thay đổi. Riêng khu vực Hồ Gươm, các giá trị và bề dày văn hóa – lịch sử sâu đậm cần luôn được coi là nền tảng chủ đạo của các ý tưởng, nội dung quy hoạch, hướng tới giữ gìn, phát huy các giá trị đã có được trường tồn.

  

Tháng 9 năm 2014